Biuletyn Informacji Publicznej
StartZadaj pytanieeKartkiStara strona Szukaj
Wiadomości z Polski   |   Wiadomości ze Świata   |   Rozkład PKP   |   Rozkład PKS   |   Rozkład LOT   |   Kursy walut   |   Giełda   |   Lotto   |   Pogoda   |   

Historia Dzierzgonia

Dzierzgoń, to bardzo stare miasteczko, leżące u podnóża urokliwych wzgórz morenowych przeciętych wijącą się rzeką o tej samej nazwie. W latach dziewięćdziesiątych, ubiegłego wieku, były prowadzone badania archeologiczne w rejonie wsi Bągart, Nowiny i Mokajny. Efektem prac było odkrycie starożytnych pomostów. Dwa pomosty znajdują się w okolicach Bągart i są datowane na 1000 lat, trzeci biegnie na linii Nowiny – Mokajny, jego wiek określa się na ponad 2500 lat, a więc sięga czasów rzymskich. Kolejny pomost to fragment szlaku bursztynowego, jeden z nie wielu dowodów na kontakty miejscowej ludności z Imperium Rzymskim. Archeolodzy niemieccy, przed II wojną światową, w tym rejonie znaleźli skarb – rzymskie monety. We wczesnym średniowieczu, do ziemi dzierzgońskiej docierały wyprawy Wikingów. Świadczy o tym znaleziona w pobliżu Bągart ich łódź. W 997 roku, z misją chrystianizacyjną na tę ziemię przybył biskup Wojciech. Misjonarz jednak został zamordowany przez jedno z pruskich plemion. Biskup stał się pierwszym polskim świętym, a dziś patronem całej Europy. W X wieku nad rzeką Zirgune istniał staropruski gród Pomezanów (dzisiejszy Dzierzgoń), leżący na szlaku handlowym prowadzącym do Truso. Miejscowa ludność kultywowała wiarę w miejscowego bożka Potrimposa. W 1147 roku z nakazu papieża, na ziemie Prusów ruszyła pierwsza wyprawa krzyżowa z udziałem Bolesława IV Kędzierzawego. Misja nie przyniosła zamierzonych efektów, Prusowie wrócili do pogaństwa. W 1226 roku Konrad Mazowiecki sprowadził do Polski Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, tj. Krzyżaków. Ich celem był podbój i chrystianizacja Prusów. W latach 1233 – 1234 ruszyła pierwsza wspólna wyprawa do Pomazani. Organizatorem wyprawy był margrabia Burhard. Decydująca bitwa rozegrała się nad rzeką Zirgune (Dzierzgoń). Została ona uwieczniona na malowidle ściennym w refektarzu Wielkiego Mistrza w Malborku. Kolejna wyprawa została zorganizowana w latach 1236 – 1238. Kierowana była przez margrabiego miśnieńskiego Henryka. Pogezania i Pomezania zostały zdobyte. Krzyżacy zakładają swoją warownię na terenie potężnego grodziska pod Starym Dzierzgoniem, którą Prusowie zdobywają i niszczą w czasie pierwszego powstania. Zmusiło to zakonników do przeniesienia konfraterni do Dzierzgonia. W latach 1247 – 1248 z inicjatywy Mistrza Krajowego Heinricha von Wida, Krzyżacy wybudowali na wzgórzu potężną warownię. Stała się ona od 1250 roku siedzibą komturii krzyżackiej i komtura szatnego, pierwszym był Henrich Stange. 7 lutego 1249 roku kończy się pierwsze powstanie Prusów podpisaniem na zamku dzierzgońskim układu zwanego „Ugodą Dzierzgońską” w obecności legata papieskiego Jakuba z Leodium, późniejszego papieża Urbana IV. Wybuchają kolejne pruskie powstania pod wodzą Dejmana, następnie pod dowództwem Skomanda. Leżąca u podnóża zamku osada została 7 kwietnia 1288 roku podniesiona do rangi miasta. Komtur Helwig von Goldbach wystawił akt lokacyjny na prawie chełmińskim. Dokument zostaje rozszerzony o nowe prawa w 1290 r. W 1409 roku rozpoczęła się wojna polsko – krzyżacka. 15 lipca 1410 roku na polach Grunwaldu rozegrała się największa bitwa średniowiecznej Europy, w której wzięli udział dzierzgońscy zakonnicy z komturem Albrechtem von Schwarzburg na czele. Wielki szatny poległ w walce. 21 lipca 1410 roku, w drodze na Malbork, król Władysław Jagiełło wkracza do Dzierzgonia i zatrzymuje się w zamku. Król przyjął delegację miast pruskich między innymi Elbląga, które złożyły hołd wierności monarsze. Władzę nad zamkiem Jagiełło przekazał Zbigniewowi z Brzezina i 24 lipca ruszył w dalszy pochód na Malbork. W 1411 roku zamek zdobywają Krzyżacy, a w ręce polskie ponownie trafia w roku 1414 w czasie „wojny głodowej”. Z rozkazu króla zamek podpalono. Dzierzgońska warownia nie cieszyła się dobrą sławą. Określano ją mianem „przeklęty zamek”. Opowiada o tym legenda autorstwa polskiego kronikarza Jana Długosza „Duchy dzierzgońskiego zamku”. Upadek konfraterni zmusił zakonników do przeniesienia komturii do zamku w Przezmarku. W 1429 r. następuje odbudowa warowni. Za zamku dzierzgońskim swą funkcję pełniło 42 komturów. Wielu późniejszych Wielkich Mistrzów. Między innymi Luder z Brunszwiku czy Konrad von Wallenrod. Mieszczanie dzierzgońscy w roku 1440 przystępują do Związku Pruskiego. W czasie wojny trzynastoletniej zamek ponownie zostaje spalony. Konflikt kończy się podpisaniem II Pokoju Toruńskiego w 1466 r. Na mocy traktatu Dzierzgoń zostaje przyłączony do Korony i staje się miastem granicznym i siedzibą starostwa. Urząd ten piastowali członkowie rodu Bażyńskich, później Cemów. Od 1508 roku miasto nazywa się Kiszpork. Na podstawie konstytucji sejmowej z roku 1611 funkcja starosty dzierzgońskiego zostaje połączona z urzędem wojewody malborskiego. Dzierzgoń staje się starostwem grodzkim. Na zamku, gdzie rezydował regent, odbywały się sądy dla całego województwa. Jedna z ciekawszych rozpraw odbyła się w 1686 r. Kasztelan chełmiński Kazimierz Zawadzki stanął przed sądem grodzkim wraz ze swoją poddaną Ewą z Waplewa, oskarżoną o czary i konszachty z diabłami. Oskarżona była już sądzona przed szesnastu laty, ale szczęśliwie uniknęła stosu. Tym razem wzięta na tortury, przyznała się i wyznała, że brała udział w sabacie czarownic i diabłów na powiślańskiej Łysej Górze, leżącej między Blunakami, a Moranami. Ewę z Waplewa skazano na śmierć. W tamtych czasach wierzono, że zloty sług diabła odbywał się w maju. Na początku XVIII wieku, w dzierzgońskim sądzie oskarżono i skazano na stos drugą kobietę – Dorotę Leczkowską. Rozwój gospodarczy miasteczka zahamowały wojny polsko – szwedzkie. Armia Gustawa Adolfa zajęła ziemię dzierzgońską. 26 marca 1627 r., w potyczce pod Dzierzgoniem został rozbity oddział Kossakowskiego, w 1629 r. roty hetmana Koniecpolskiego rozgramiają wojska szwedzkie. Miasteczko przeżyło wielkie pożary w latach; 1638, 1647, 1698 i 1730. W Prusach Książęcych wybuchła epidemia dżumy. Zaraza doszła do Dzierzgonia. Miasto zostało otoczone kordonem sanitarnym i odcięte od Rzeczypospolitej. W 1772 roku dokonuje się pierwszy rozbiór Polski, miasto znalazło się pod rządami pruskimi. Dzierzgoń stał się siedzibą wielkiego powiatu dzierzgońskiego, obejmującego dotychczasowe polskie powiaty; dzierzgoński, malborski, sztumski i tolkmicki. W 1815 roku, tę funkcję przejęło miasto Sztum. W XVII wieku odżyły plany odbudowy zamku, a nawet na ten cel pojawiły się środki finansowe. Wojewoda malborski, a zarazem starosta Dzierzgoński Jan Ignacy Bąkowski zrezygnował z planów restauracji warowni, na rzecz budowy klasztoru reformatów. Akt fundacyjny budowy zespołu klasztornego został wystawiony w 1678 roku. Wojna jeszcze raz dotyka nasze miasteczko. W styczni 1807 roku wojska pruskie zostały rozbite pod Dzierzgoniem przez Francuzów dowodzonych przez majora Rouguetta. Wojska francuskie zajęły miasto, a klasztor stał się siedzibą lazaretu. Cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte kilkakrotnie wizytował ten szpital. Druga połowa XIX wieku to ponowne ożywienie rozwoju miasta. W tym czasie doszło do wybudowania kanalizacji, oddano do użytku odcinek drogi przecinający Wzgórze Zamkowe. Została zbudowana linia kolejowa na trasie Malbork – Małdyty. W miasteczku ukazuje się lokalna gazeta „Christburger Zeitung”, uruchomiono również szpital. Następuje też dalsza germanizacja tej ziemi, czego dowodem jest przeprowadzony 11 lipca 1920 roku plebiscyt na Powiślu. W miasteczku za przynależnością do Polski głosowało 13 osób, a za Niemcami 2571 mieszkańców. Na początku XX wieku cały powiat zostaje przyłączony do sieci elektrycznej. Uruchomiona została gazownia i mleczarnia. Wybudowano wodociągi. Rozwija się również cementownia Pennera, która istniała na terenie dzisiejszego zakładu „PREFBUD” przy ulicy Betoniarzy. W styczniu 1945 r. na wieść o zbliżających się wojskach sowieckich władze niemieckie podjęły decyzje o natychmiastowym opuszczeniu miasta. Dzierzgoń zostaje zajęty 25.01.1945 r. przez wojska II Frontu Białoruskiego i powraca do Polski. Zniszczenia wojenne w miasteczku były ogromne i sięgały 75%, a liczba mieszkańców to około 100 osób. Miasto weszło w skład powiatu sztumskiego województwa gdańskiego. Do Dzierzgonia przybyli repatrianci ze wschodnich kresów II Rzeczpospolitej, osadnicy z Polski centralnej, przesiedleńcy ukraińscy z „Akcji W” oraz ludność z „Akcji HT – 1951”. W miasteczku, już w 1945 roku uruchomiono młyn wodny przy ulicy Żeromskiego, zorganizowano pierwszą placówkę służby zdrowia, szkołę podstawową. W 1946 roku pracę rozpoczęły wodociągi i kanalizacja, doprowadzono do Dzierzgonia sieć elektryczną z Mikołajek Pomorskich. Zaczęła funkcjonować gazownia, piekarnia, mleczarnia, hotel i gastronomia. Wielką inwestycją było wybudowanie w 1964 roku szkoły podstawowej. W 1972 roku następuje kompleksowa odbudowa centrum miast – Plac Wolności. Dzierzgoń od 1976 roku wchodzi w skład województwa elbląskiego. Rok 1990 to pierwsze wybory do Rady Miasta i Gminy. Zostaje ustanowiono funkcja burmistrza. Nowa reforma administracyjna Polski weszła w życie 1 stycznia 1999 i wprowadziła trójstopniowy podziału terytorialny państwa. Oprócz województw i istniejących od 1990 roku gmin wprowadzono także powiaty. Dzierzgoń wszedł w skład najpierw powiatu malborskiego, później sztumskiego położonego w administracyjnych granicach województwa pomorskiego.

 

Opracowała,

Maria Budzińska

W górę
Wiadomości
21-04-2015
INICJATYWA JEREMIE
  Prowadzisz firmę? Chcesz ją rozwijać? Potrzebujesz finansowania? Skorzystaj z preferencyjnej pożyczki w ramach Inicjatywy JEREMIE dostępnej w Regionalnym Towarzystwie Inwestycyjnym S.A. pożyczka od 5 tys. do 40 tys. PLN na 3 lata oprocentowanie 1% prowizja 0% brak opłat za rozpatrzenie wniosku brak wkładu własnego od start-upów elastyczne zabezpieczenia  
czytaj więcej...
16-04-2015
ZAPROSZENIE DO UDZIAŁU W PÓŁKOLONIACH LETNICH 2015
Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych przy Urzędzie Miejskim w Dzierzgoniu organizuje półkolonie letnie z elementami profilaktyki w okresie od 29.06.2015 r. do 17.07.2015 r. dla 45 dzieci ze szkół podstawowych. Ogłoszenie o naborze kadry na kierownika i 3 wychowawców półkolonii letnich 2015.
czytaj więcej...
16-04-2015
MAJÓWKA 2015
Dzierzgoński Ośrodek kultury zaprasza na Majówkę 2015 oraz Piknik Strażacki 1 maja 2015 na Wzgórzu Zamkowym w Dzierzgoniu
czytaj więcej...
09-04-2015
Kabaret Czwarta Fala
Zapraszamy na Kabaret Czwarta Fala 18.04.2015 godz. 17.00, aula RTI w Dzierzgoniu - bilety do nabycia w DOK
czytaj więcej...
09-04-2015
GŁOSUJ NA PROJEKT COOLTOWY GARAŻ
W czasach, gdy wirtualne spotkania w Internecie zastępują kontakty bezpośrednie, warto stwarzać miejsca, gdzie młodzież mogłaby spędzić wspólnie !!! czas. Posłuchać dobrej muzyki, wypić ciepłą herbatę, po prostu pogadać. Na terenie należącym do naszego Gimnazjum (Gimnazjum im. Jana Pawła II w Dzierzgoniu) stoi stary, nieużywany i niestety zniszczony garaż. http://spolecznik20.pl/spoldzielnia-pomyslow/129
czytaj więcej...

Kalendarz

Fotogaleria

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Copytright © 2008 Gmina Dzierzgoń. Wszelkie prawa zastrzeżone. Licznik odwiedzin: 600494
webmasters: K.S. & S.R.